دیده شدن خون در ادرار نشانه پروستات است؟

مشاهده خون در ادرار که در اصطلاح پزشکی «هماچوری» نامیده می‌شود یکی از علائمی است که معمولاً باعث نگرانی شدید در افراد می‌شود و در مردان اغلب به‌طور خودکار به بیماری‌های پروستات نسبت داده می‌شود. بسیاری از بیماران با دیدن تغییر رنگ ادرار به قرمز یا صورتی تصور می‌کنند که حتماً دچار مشکل جدی در غده تناسلی مردانه شده‌اند در حالی که حقیقت این است که هماچوری همیشه نشانه بیماری نیست و می‌تواند از بخش‌های مختلف دستگاه ادراری منشأ بگیرد. هماچوری ممکن است به دلایل ساده و گذرا مانند عفونت‌های ادراری کم‌آبی بدن یا فعالیت بدنی شدید ایجاد شود اما در برخی شرایط نیز می‌تواند نشانه بیماری‌هایی مانند سنگ کلیه، سنگ مثانه، التهاب‌های مزمن یا حتی برخی تومورها باشد. از سوی دیگر بیماری‌های غده تناسلی مردانه مانند التهاب بزرگی خوش‌خیم یا در موارد پیشرفته‌تر سرطان نیز می‌توانند باعث بروز هماچوری شوند اما سهم آن‌ها در مقایسه با سایر علل کمتر از آن چیزی است که بسیاری از بیماران تصور می‌کنند. به همین دلیل دیدن هماچوری نباید تنها با تمرکز این غده بررسی شود بلکه نیازمند ارزیابی کامل دستگاه ادراری است.
اهمیت این علامت در آن است که گاهی بدون درد و بدون هیچ نشانه هشداردهنده دیگری ظاهر می‌شود اما در عین حال می‌تواند پیام‌آور یک مشکل مهم باشد. تشخیص دقیق علت هماچوری تنها با معاینه پزشک بررسی سابقه بیماری آزمایش‌های ادراری و در صورت لزوم تصویربرداری امکان‌پذیر است. نادیده گرفتن این علامت یا نسبت دادن خودسرانه آن به بیماری می‌تواند باعث تأخیر در تشخیص علت اصلی شود.

هماچوری به وجود گلبول‌های قرمز در ادرار گفته می‌شود که ممکن است به‌صورت قابل مشاهده یا فقط در بررسی‌های آزمایشگاهی دیده شود. از نظر پزشکی هماچوری به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

هماچوری آشکار (Gross Hematuria)

در این نوع وجود هماچوری با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است و معمولاً باعث تغییر رنگ واضح ادرار می‌شود. ادرار ممکن است به رنگ صورتی قرمز یا حتی قهوه‌ای درآید. هماچوری آشکار اغلب باعث نگرانی بیمار می‌شود و می‌تواند ناشی از عللی مانند عفونت‌های شدید ادراری سنگ کلیه یا مثانه آسیب‌های فیزیکی دستگاه ادراری و در برخی موارد بیماری‌های غده تناسلی مردانه یا تومورها باشد. مشاهده خون واضح در ادرار معمولاً نیازمند بررسی سریع پزشکی است تا علت دقیق آن مشخص شود.

هماچوری میکروسکوپی (Microscopic Hematuria)

در هماچوری میکروسکوپی خون با چشم دیده نمی‌شود و تنها از طریق آزمایش ادرار تشخیص داده می‌شود. این نوع معمولاً بدون علامت است و بسیاری از بیماران از وجود آن آگاه نیستند تا زمانی که آزمایش ادرار انجام دهند. با وجود بی‌علامت بودن هماچوری میکروسکوپی می‌تواند نشانه مشکلاتی مانند عفونت‌های خفیف ادراری سنگ‌های کوچک التهاب دستگاه ادراری یا در موارد نادر بیماری‌های جدی‌تر باشد و به همین دلیل نباید نادیده گرفته شود.

دستگاه ادراری از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است و ایجاد هرگونه التهاب، عفونت، آسیب یا بیماری در هر یک از این قسمت‌ها می‌تواند باعث ورود گلبول‌های قرمز به ادرار شود. بنابراین خون در ادرار نه‌تنها به پروستات محدود نمی‌شود، بلکه ممکن است منشأ کلیوی، حالبی، مثانه‌ای یا مجرای ادراری داشته باشد.
سنگ کلیه و مثانه: سنگ‌های کلیه و مثانه از شایع‌ترین علل هماچوری هستند. حرکت یا برخورد سنگ با دیواره دستگاه ادراری باعث ایجاد خراش و خونریزی می‌شود.این حالت معمولاً با علائمی مانند درد شدید پهلو یا زیر شکم، تهوع، استفراغ و سوزش هنگام ادرار همراه است.
عفونت‌های ادراری : عفونت‌های دستگاه ادراری می‌توانند کلیه‌ها مثانه یا مجرای ادرار را درگیر کنند و باعث التهاب و خونریزی شوند. این عفونت‌ها در زنان شایع‌تر هستند اما در مردان نیز به‌ویژه در سنین بالاتر دیده می‌شوند.از علائم مهم آن می‌توان به سوزش و درد هنگام ادرار تکرر ادرار احساس فشار در پایین شکم و بوی ناخوشایند ادرار اشاره کرد.
سرطان مثانه : سرطان مثانه یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین علل هماچوری است که اغلب به‌صورت خون بدون درد بروز می‌کند. این بیماری در بسیاری از موارد علامت دیگری ندارد و تنها نشانه آن تغییر رنگ ادرار است.سیگار کشیدن مهم‌ترین عامل خطر سرطان مثانه محسوب می‌شود و به همین دلیل مشاهده خون بدون درد در ادرار باید همیشه جدی گرفته شود.
آسیب یا ضربه به دستگاه ادراری : ضربه‌های مستقیم به شکم لگن یا پهلوها می‌توانند باعث آسیب به کلیه‌ها یا مثانه شوند و منجر به خونریزی در ادرار گردند.این حالت ممکن است پس از تصادفات سقوط از ارتفاع یا ورزش‌های سنگین و پرفشار دیده شود و گاهی نیاز به بررسی‌های تصویربرداری فوری دارد.
مصرف برخی داروها : برخی داروها می‌توانند باعث خونریزی در دستگاه ادراری شوند یا خونریزی‌های خفیف را تشدید کنند.داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین آسپیرین و برخی داروهای شیمی‌درمانی از جمله داروهایی هستند که ممکن است با بروز هماچوری همراه باشند به‌ویژه اگر به‌صورت طولانی‌مدت مصرف شوند.

برخی بیماری‌های غده تناسلی مردانه می‌توانند باعث بروز هماچوری شوند هرچند این موضوع در همه بیماران دیده نمی‌شود. شدت و نوع بیماری نقش مهمی در ایجاد این علامت دارد و معمولاً با نشانه‌های ادراری دیگری همراه است.

بزرگی خوش‌خیم

بزرگی خوش‌خیم یکی از شایع‌ترین مشکلات مردان بالای ۵۰ سال است که در آن حجم افزایش یافته و به مجرای ادرار و مثانه فشار وارد می‌کند. این فشار باعث علائمی مانند تکرر ادرار ضعیف شدن جریان ادرار و قطره‌قطره آمدن ادرار می‌شود. در برخی موارد افزایش حجم موجب کشیدگی و پارگی عروق خونی کوچک شده و می‌تواند باعث مشاهده هماچوری شود به‌ویژه در مراحل پیشرفته‌تر بیماری.

التهاب

پروستاتیت می‌تواند به‌صورت حاد یا مزمن بروز کند و اغلب ناشی از عفونت یا التهاب مزمن است. این بیماری معمولاً با علائمی مانند تب سوزش و درد هنگام ادرار درد در ناحیه لگن پایین کمر یا کشاله ران همراه است. در برخی بیماران التهاب شدید می‌تواند باعث خونریزی از بافت شود و هماچوری یا حتی مایع منی مشاهده گردد.

سرطان

سرطان در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است و معمولاً از طریق آزمایش PSA یا معاینه تشخیص داده می‌شود. هماچوری بیشتر در مراحل پیشرفته و زمانی دیده می‌شود که تومور به بافت‌های اطراف فشار وارد می‌کند. علائم هشداردهنده این بیماری می‌تواند شامل اختلال در ادرار درد استخوان‌ها و کاهش وزن غیرقابل توجیه باشد.
طبق آمار انجمن سرطان آمریکا بیش از ۹۰ درصد موارد سرطان در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان هستند که اهمیت پیگیری به‌موقع علائم را بسیار بالا نشان می‌دهد.

برای مشخص کردن علت دقیق هماچوری پزشک معمولاً مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و بررسی‌های تشخیصی را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله درخواست می‌کند. انتخاب این روش‌ها به سن بیمار شدت علائم و سابقه پزشکی او بستگی دارد.

آزمایش

آزمایش‌های تشخیصی نقش مهمی در مشخص شدن علت هماچوری دارند. آزمایش کامل ادرار یکی از اولین و مهم‌ترین بررسی‌هاست که در آن وجود گلبول‌های قرمز علائم عفونت پروتئین کریستال‌ها و دیگر عناصر غیرطبیعی بررسی می‌شود و می‌تواند در تشخیص عفونت‌های ادراری سنگ کلیه بیماری‌های کلیوی و حتی هماچوری میکروسکوپی که با چشم دیده نمی‌شود کمک‌کننده باشد. آزمایش خون نیز برای ارزیابی عملکرد کلیه‌ها و وضعیت عمومی بدن انجام می‌شود و بررسی شاخص‌هایی مانند کراتینین اوره و شمارش سلول‌های خونی می‌تواند نشانه‌هایی از نارسایی کلیه عفونت‌های سیستمیک یا اختلالات خونی را آشکار کند. در مردان آزمایش PSA برای بررسی سلامت غده تناسلی مردانه انجام می‌شود و افزایش سطح آن ممکن است نشان‌دهنده بزرگی خوش‌خیم التهاب یا سرطان باشد هرچند این آزمایش به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست اما همراه با معاینه بالینی و سایر بررسی‌ها نقش مهمی در تعیین علت هماچوری دارد.

سونوگرافی کلیه و مثانه

سونوگرافی یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی و بدون درد است که برای بررسی ساختار کلیه‌ها مثانه و مسیرهای ادراری استفاده می‌شود. این روش می‌تواند وجود سنگ‌ها توده‌ها انسداد ادراری یا ضخیم شدن دیواره مثانه را نشان دهد. سونوگرافی معمولاً یکی از اولین اقدامات تصویربرداری در هماچوری است.

سی‌تی‌اسکن

سی‌تی‌اسکن دقت بالاتری نسبت به سونوگرافی دارد و برای شناسایی سنگ‌های کوچک تومورها آسیب‌های داخلی یا ناهنجاری‌های پیچیده دستگاه ادراری به کار می‌رود. در مواردی که علت هماچوری با روش‌های ساده‌تر مشخص نشود سی‌تی‌اسکن نقش مهمی در تشخیص دقیق دارد به‌ویژه در بیماران با درد شدید یا خونریزی مکرر.

سیستوسکوپی

سیستوسکوپی یک روش تشخیصی دقیق است که در آن پزشک با استفاده از یک لوله باریک مجهز به دوربین داخل مثانه و مجرای ادرار را به‌طور مستقیم مشاهده می‌کند. این روش برای تشخیص سرطان مثانه پولیپ‌ها خونریزی‌های فعال یا التهاب‌های شدید بسیار کاربردی است و معمولاً زمانی انجام می‌شود که هماچوری بدون علت مشخص یا به‌صورت مکرر دیده شود.

نمونه‌برداری پروستات

در صورتی که سطح PSA بالا باشد معاینه بالینی مشکوک گزارش شود یا یافته‌های تصویربرداری احتمال سرطان را مطرح کنند پزشک ممکن است نمونه‌برداری را توصیه کند. در این روش قطعات بسیار کوچکی از بافت با استفاده از سوزن مخصوص برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند. نمونه‌ برداری پروستات دقیق‌ترین راه تشخیص سرطان است و کمک می‌کند تا علت هماچوری به‌طور قطعی مشخص شده و بهترین روش درمانی انتخاب شود.

در موارد زیر باید فوراً به پزشک مراجعه کرد:
تکرار هماچوری
همراهی با درد شدید
کاهش وزن بی‌دلیل
سابقه سرطان
سن بالای 40 سال
وجود لخته‌

هماچوری همیشه نشانه بیماری نیست و نباید بدون بررسی‌های دقیق پزشکی علت آن تنها به مشکلات غده تناسلی مردانه نسبت داده شود. این علامت می‌تواند ناشی از طیف وسیعی از شرایط خوش‌خیم تا بیماری‌های جدی‌تر مانند سنگ‌های ادراری عفونت‌ها بیماری‌های کلیوی یا سرطان مثانه باشد. البته بیماری‌هایی از جمله بزرگی خوش‌خیم التهاب و سرطان نیز در برخی مردان می‌توانند خود را با هماچوری نشان دهند. تشخیص صحیح علت هماچوری تنها با ارزیابی کامل انجام آزمایش‌های تخصصی و در صورت لزوم تصویربرداری و نمونه‌برداری امکان‌پذیر است و مراجعه به مراکز تخصصی نقش کلیدی در پیشگیری از تأخیر درمان و عوارض احتمالی دارد.
در این مسیر مرکز نمونه برداری یاس نیاوران به‌عنوان یکی از برترین و پیشرفته‌ترین مراکز تصویربرداری و اینترونشنال رادیولوژی در تهران با بهره‌گیری از تجهیزات مدرن و روش‌های کم‌تهاجمی خدمات دقیق تشخیصی را ارائه می‌دهد. این مرکز تحت نظارت دو متخصص برجسته پروفسور مرتضی صانعی طاهری و دکتر طیب حسینی، از اساتید هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و از پیشگامان اینترونشنال رادیولوژی ایران فعالیت می‌کند و نقش مؤثری در انجام نمونه‌برداری‌های دقیق دارد. انتخاب مراکز تخصصی و پزشکان مجرب می‌تواند اطمینان بیشتری در تشخیص به‌موقع و انتخاب مناسب‌ترین مسیر درمانی برای بیماران فراهم کند.برای دریافت نوبت می توانید از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 02126135170 اقدام کنید.


منابع
my.clevelandclinic.org
mayoclinic.org