چرا واریس ایجاد می‌شود و چه عواملی باعث بروز آن می‌شوند؟

واریس در درجه اول به علت اختلال در عملکرد طبیعی رگ‌ها به‌ویژه در پاها ایجاد می‌شود. این اختلالات بیشتر مربوط به ساختار و عملکرد رگ‌ها هستند که با گذشت زمان یا تحت تأثیر برخی شرایط آسیب می‌بینند.

نارسایی دریچه‌های وریدی

دریچه‌های یک‌طرفه‌ای که درون سیاهرگ‌ها قرار دارند، وظیفه هدایت خون به سمت قلب و جلوگیری از بازگشت آن را بر عهده دارند. اگر این دریچه‌ها عملکرد درستی نداشته باشند یا ضعیف شده باشند، خون به سمت عقب برمی‌گردد و در پاها جمع می‌شود.

کاهش خاصیت ارتجاعی دیواره رگ‌ها

با افزایش سن یا در اثر برخی بیماری‌ها، دیواره رگ‌ها انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند. این موضوع باعث می‌شود رگ‌ها نتوانند به‌درستی منقبض شده و خون را به سمت بالا هدایت کنند.

افزایش فشار داخلی رگ‌ها

عواملی مانند ایستادن یا نشستن طولانی، چاقی یا فشار ناشی از بارداری می‌توانند باعث بالا رفتن فشار در سیاهرگ‌ها شوند و در نهایت به گشاد شدن دیواره رگ و بروز اختلالات وریدی منجر شوند.

وراثت (ژنتیک)

سابقه خانوادگی بیماری‌های وریدی از مهم‌ترین عوامل خطر به‌شمار می‌رود. اگر والدین یا سایر اعضای درجه یک خانواده دچار اختلالات عروقی باشند، احتمال بروز این وضعیت در دیگر افراد خانواده نیز افزایش می‌یابد. همچنین برخی افراد به‌طور ژنتیکی دارای دیواره‌های ضعیف رگ یا دریچه‌های نارسای سیاهرگی هستند.

افزایش سن

با افزایش سن، ساختار دیواره رگ‌ها خاصیت کشسانی خود را از دست می‌دهد و دریچه‌ها نیز کارایی اولیه را نخواهند داشت. این روند طبیعی منجر به تجمع خون و گشاد شدن سیاهرگ‌ها می‌شود.

جنسیت

زنان بیش از مردان در معرض ابتلا هستند. تغییرات هورمونی به‌ویژه در دوران بارداری، قاعدگی و یائسگی یا مصرف داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضدبارداری، می‌تواند باعث شل شدن دیواره‌های سیاهرگی شود.

بارداری

حین بارداری، حجم خون در بدن افزایش می‌یابد اما جریان خون از پاها به لگن کاهش پیدا می‌کند. رحم در حال رشد نیز بر سیاهرگ‌های لگنی فشار وارد کرده و منجر به کاهش بازگشت خون از پاها می‌شود. همچنین افزایش هورمون پروژسترون باعث شل شدن دیواره رگ‌ها می‌شود.

اضافه‌وزن و چاقی

اضافه‌وزن باعث افزایش فشار به رگ‌های پا شده و بازگشت خون به قلب را با مشکل مواجه می‌کند. این عامل در زنان چاق به‌ویژه در سنین میانسالی بسیار شایع است.

سبک زندگی کم‌تحرک

ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت، به‌ویژه در محیط‌های شغلی، باعث اختلال در بازگشت خون از پاها به قلب می‌شود. عضلات ساق پا در حالت حرکت نقش پمپ عضلانی را ایفا می‌کنند و بی‌حرکتی طولانی‌مدت این روند طبیعی را مختل می‌کند.

سابقه ترومبوز ورید عمقی (DVT)

وجود لخته خون در رگ‌های عمقی می‌تواند دریچه‌های وریدی را تخریب کند و به بروز این بیماری منجر شود.

عوامل محیطی و رفتاری

برخی عادت‌های روزمره و شرایط محیطی می‌توانند در تشدید بیماری نقش داشته باشند. برای مثال:
مصرف زیاد نمک منجر به احتباس آب در بدن می‌شود و فشار داخل رگ‌ها را افزایش می‌دهد.
استعمال دخانیات با آسیب به دیواره رگ‌ها و کاهش اکسیژن‌رسانی، سلامت عروق را به خطر می‌اندازد.
یبوست مزمن باعث وارد آمدن فشار بیش از حد هنگام دفع می‌شود که می‌تواند بر جریان خون در ناحیه لگن و پاها اثر منفی بگذارد.
پوشیدن کفش‌های پاشنه‌بلند یا لباس‌های بسیار تنگ نیز باعث اختلال در گردش خون طبیعی پاها و لگن می‌شود و احتمال بروز اختلالات وریدی را افزایش می‌دهد.

شناسایی و کنترل این عوامل، به‌ویژه با کمک مراکز تخصصی، نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری دارد. در این میان، مرکز یاس نیاوران بهترین کلینیک درمان واریس در شمال تهران می‌تواند شرایط را برای تشخیص دقیق‌تر و انتخاب روش درمانی مؤثرتر فراهم کند.

اگرچه عوامل ژنتیکی و فیزیولوژیکی در بروز این بیماری نقش دارند، اما با رعایت برخی توصیه‌های ساده در سبک زندگی می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد یا احتمال بروز آن را به حداقل رساند. پیشگیری نه‌تنها به سلامت پاها بلکه به بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند.
فعالیت بدنی منظم: ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا و حرکات کششی سبک باعث تقویت عضلات ساق پا می‌شوند و به بهبود گردش خون کمک می‌کنند.
حفظ وزن سالم: کنترل وزن باعث کاهش فشار وارد بر رگ‌های پا شده و عملکرد طبیعی دریچه‌های سیاهرگی را حفظ می‌کند.
بالا نگه داشتن پاها: قرار دادن پاها بالاتر از سطح قلب در طول روز، به‌ویژه هنگام استراحت، به تسهیل بازگشت خون کمک می‌کند.
اجتناب از بی‌تحرکی طولانی‌مدت: در صورت ایستادن یا نشستن طولانی (مثلاً در محل کار)، هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه حرکات کششی انجام دهید یا برای چند دقیقه قدم بزنید.
استفاده از جوراب واریس: جوراب‌های فشاری طبی به بهبود جریان خون کمک کرده و برای افراد مستعد یا دارای علائم خفیف، نقش پیشگیرانه مؤثری دارند.
رعایت رژیم غذایی مناسب: مصرف کمتر نمک، نوشیدن آب کافی، خوردن فیبر بیشتر (مانند سبزیجات و میوه‌های تازه) و جلوگیری از یبوست از فشار اضافه به رگ‌ها جلوگیری می‌کند.

علاوه بر علائم بالینی، برای بررسی دقیق‌تر شدت بیماری و انتخاب روش درمان مناسب، پزشکان از سیستم طبقه‌بندی CEAP استفاده می‌کنند که به انتخاب بهترین نوع درمان کمک می‌کند. در این سیستم، واریس‌ها بر اساس ظاهر و علائم در شش مرحله از C0 تا C6 دسته‌بندی می‌شوند:
C0: بدون هیچ علامت ظاهری از بیماری‌های وریدی
C1: نمایان شدن رگ‌های عنکبوتی یا مویرگ‌های نازک زیر پوست (تلانژکتازی‌ها)
C2: ظاهر شدن رگ‌های واریسی واضح و برجسته
C3: بروز ورم مچ یا ساق پا به‌صورت پایدار
C4: تغییرات پوستی مثل تیرگی پوست، سفتی بافت یا اگزمای وریدی
C5: زخم وریدی بهبود یافته (زخم قبلی که فعلاً بسته شده است)
C6: زخم باز و در حال ترشح روی پا
در مراحل اولیه مانند C1 و C2، علائم بیشتر ظاهری هستند و معمولاً با روش‌های غیرتهاجمی مثل استفاده از جوراب واریس، اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم و درمان‌های کم‌تهاجمی قابل کنترل‌اند.
اما از C3 به بعد، مشکلات جدی‌تری مانند تورم مزمن، تغییر رنگ یا سفتی پوست و زخم‌های پوستی ایجاد می‌شود که نیازمند درمان‌های تخصصی‌تری مانند لیزر داخل وریدی (EVLT)، اسکلروتراپی یا حتی جراحی خواهد بود.
اگر مراحل C5 و C6 درمان نشوند، ممکن است به عوارض جدی‌تری مانند زخم‌های وریدی مزمن و دردناک، ترومبوفلبیت سطحی (التهاب رگ همراه با لخته خون)، یا تغییرات دائمی پوست منجر شوند که درمان آن‌ها بسیار دشوار و زمان‌بر است.

به همین دلیل، تشخیص زودهنگام مرحله بیماری توسط پزشک متخصص و شروع درمان متناسب با آن، نقش مهمی در کنترل روند بیماری، جلوگیری از پیشرفت آن و بهبود کیفیت زندگی فرد دارد.

درمان اختلالات وریدی، بسته به شدت علائم و وضعیت سلامت عمومی بیمار، می‌تواند از اقدامات محافظه‌کارانه تا روش‌های پیشرفته جراحی متغیر باشد. هدف از این درمان‌ها بهبود گردش خون، کاهش علائم بالینی و جلوگیری از پیشرفت بیماری است.

درمان‌های محافظه‌کارانه

در مراحل ابتدایی بیماری یا برای کنترل علائم خفیف، استفاده از روش‌های غیرتهاجمی توصیه می‌شود:
پوشیدن جوراب‌های فشاری طبی برای کمک به بازگشت خون و کاهش تورم
تغییر سبک زندگی، از جمله افزایش فعالیت بدنی منظم مانند پیاده‌روی
بالا نگه‌داشتن پاها برای کاهش فشار در سیاهرگ‌های اندام تحتانی
اجتناب از پوشیدن لباس‌های تنگ که مانع جریان طبیعی خون می‌شوند

درمان‌های دارویی

داروها می‌توانند در کاهش علائم التهابی و تقویت دیواره عروق مؤثر باشند:
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی برای کاهش درد و تورم
مکمل‌های تقویت‌کننده عروق مانند فلاونوئیدها جهت بهبود عملکرد وریدی

درمان‌های غیرجراحی (کم‌تهاجمی)

این روش‌ها معمولاً به‌صورت سرپایی انجام شده و در درمان رگ‌های سطحی یا متوسط کاربرد دارند:
اسکلروتراپی: تزریق ماده‌ای مخصوص به داخل رگ که موجب چسبیدن و بسته شدن آن می‌شود
لیزر سطحی: استفاده از لیزر برای حذف رگ‌های عنکبوتی و نازک سطح پوست
درمان داخل وریدی با لیزر (EVLT): روشی کم‌تهاجمی برای بستن رگ‌های بزرگ‌تر با استفاده از فیبر لیزری

درمان‌های جراحی

در موارد شدید یا پیشرفته که سایر درمان‌ها پاسخ کافی نداده‌اند، مداخلات جراحی توصیه می‌شود:
فلبکتومی: خارج کردن رگ‌های آسیب‌دیده سطحی از طریق برش‌های کوچک روی پوست
لیگاسیون و استریپینگ: بستن کامل و برداشت سیاهرگ اصلی نارسای پا برای پیشگیری از برگشت خون

واریس پا، اگرچه در ابتدا ممکن است تنها با علائم خفیف ظاهر شود، اما در صورت بی‌توجهی می‌تواند به مشکلات جدی‌تری منجر شود. آگاهی از عوامل زمینه‌ساز، رعایت توصیه‌های پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی، نقشی مهمی در کنترل این بیماری دارند. بهره‌گیری از روش‌های درمانی متناسب با شدت بیماری، زیر نظر پزشک متخصص، نه‌تنها به کاهش علائم کمک می‌کند، بلکه می‌تواند از پیشرفت بیماری نیز جلوگیری کند. در نهایت، تشخیص به‌موقع و اقدام سریع، بهترین مسیر برای حفظ سلامت عروقی و ارتقاء کیفیت زندگی فرد خواهد بود.
مرکز نمونه برداری یاس نیاوران، با استفاده از فناوری‌های نوین و حضور پزشکان مجرب، خدمات تشخیص و درمان رگ‌های واریسی را با کمترین درد و بیشترین دقت ارائه می‌دهد. درمان سریع و مؤثر اختلالات وریدی، نقش مهمی در جلوگیری از عوارض جدی و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. برای رزرو وقت یا دریافت مشاوره، روی دکمه دریافت نوبت کلیک کنید یا با شماره 02126135170 تماس بگیرید.

منابع
mayoclinic.org
my.clevelandclinic