کمبود آنزیم‌های کبدی نشانه چه بیماری‌هایی می‌تواند باشد؟

کمبود آنزیم‌های کبدی وضعیتی است که اغلب کمتر از افزایش آنزیم‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد اما می‌تواند اطلاعات بسیار مهمی درباره سلامت عمومی بدن ارائه دهد. آنزیم‌ها مانند ALT، AST و ALP نقش اساسی در متابولیسم سم‌زدایی و تعادل شیمیایی خون دارند و کاهش غیرطبیعی آن‌ها ممکن است نشان‌دهنده افت عملکرد سلول‌های کبد یا وجود مشکلات زمینه‌ای در بدن باشد. این کاهش گاهی به‌صورت موقت و بی‌خطر رخ می‌دهد اما در برخی موارد بیانگر اختلالاتی است که نیاز به بررسی دقیق دارند. پایین بودن آنزیم‌ها ممکن است با عواملی مانند سوءتغذیه، کمبود ویتامین‌های گروه B، اختلالات هورمونی از جمله کم‌کاری تیروئید تحلیل عضلانی یا بیماری‌های پیشرفته کبدی مرتبط باشد. در چنین شرایطی کبد توانایی طبیعی خود برای تولید آنزیم‌ها را تا حدی از دست می‌دهد و این موضوع در آزمایش خون نمایان می‌شود. همچنین مصرف طولانی‌مدت برخی داروها یا رژیم‌های غذایی محدودکننده می‌تواند در بروز این وضعیت نقش داشته باشد.

بیماری‌های پیشرفته کبد

در مراحل پیشرفته بیماری‌هایی مانند سیروز کبدی سلول‌های کبدی توانایی تولید طبیعی آنزیم‌ها را از دست می‌دهند. در این شرایط برخلاف مراحل اولیه که آنزیم‌ها افزایش می‌یابند ممکن است کاهش پیدا کنند.

سوءتغذیه و کمبود ویتامین‌ها

کاهش آنزیم‌ اغلب با سوءتغذیه مزمن مرتبط است. کمبود ویتامین‌های گروه B به‌ویژه B6، B12 و فولات می‌تواند تولید آنزیم‌ها را کاهش دهد.

کم‌کاری تیروئید

یکی از علل کمتر شناخته‌شده کاهش آنزیم‌ها کم‌کاری تیروئید است. کاهش سطح هورمون‌های تیروئیدی باعث افت متابولیسم و در نتیجه کاهش فعالیت آنزیم‌ها می‌شود.

بیماری ویلسون

بیماری ویلسون یک اختلال ژنتیکی نادر است که باعث تجمع مس در کبد می‌شود. در برخی مراحل این بیماری به‌ویژه پس از آسیب شدید کبدی سطح آنزیم‌ها ممکن است کاهش یابد.

کمبود پروتئین و تحلیل عضلانی

از آنجا که برخی آنزیم‌ها با توده عضلانی نیز ارتباط دارند تحلیل شدید عضلات یا رژیم‌های غذایی بسیار محدود می‌تواند منجر به کاهش این آنزیم‌ها شود

آنزیم‌ها پروتئین‌هایی هستند که توسط سلول‌های کبدی تولید شده و در فرآیندهای شیمیایی بدن نقش کلیدی ایفا می‌کنند.
ALT (آلانین آمینوترانسفراز): ALT آنزیمی است که بیشترین غلظت آن در سلول‌های کبدی قرار دارد و شاخص اصلی سلامت کبد محسوب می‌شود. افزایش ALT معمولاً به آسیب مستقیم سلول‌های کبد، مانند هپاتیت یا کبد چرب، اشاره دارد. کاهش غیرطبیعی آن نیز می‌تواند با کمبود ویتامین B6 یا سوءتغذیه مرتبط باشد.
AST (آسپارتات آمینوترانسفراز): این آنزیم علاوه بر کبد در قلب، عضلات و کلیه‌ها نیز وجود دارد. افزایش AST می‌تواند نشان‌دهنده آسیب کبدی یا صدمه به بافت‌های عضلانی و قلبی باشد. تفسیر AST معمولاً همراه با ALT انجام می‌شود تا منشأ مشکل مشخص شود.
ALP (آلکالین فسفاتاز): ALP در کبد و استخوان تولید می‌شود و نقش مهمی در انتقال صفرا دارد. افزایش سطح آن اغلب به انسداد مجاری صفراوی یا بیماری‌های استخوانی اشاره می‌کند. کاهش ALP ممکن است با کمبود روی، سوءتغذیه یا برخی اختلالات هورمونی مرتبط باشد.
GGT (گاما-گلوتامیل ترانسفراز): GGT یکی از حساس‌ترین شاخص‌های بیماری‌های مجاری صفراوی است. افزایش آن معمولاً در مصرف الکل، کبد چرب و انسداد صفراوی دیده می‌شود. بررسی GGT همراه با ALP به تشخیص دقیق‌تر مشکلات کبدی کمک می‌کند.

علائم بسته به علت زمینه‌ای متفاوت است اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
خستگی مزمن و بی‌حالی
کاهش وزن غیرطبیعی
ضعف عضلانی
مشکلات گوارشی
ریزش مو و شکنندگی ناخن‌ها
کاهش تمرکز و مه‌آلودگی ذهنی

بررسی سابقه دارویی و تغذیه‌ای بیمار

مصرف برخی داروها مکمل‌ها الکل یا رژیم‌های غذایی بسیار محدود می‌تواند باعث کاهش آنزیم‌ها شود. ارزیابی این موارد نقش مهمی در تشخیص علت اصلی دارد.

آزمایش خون

این آزمایش‌ها با بررسی آنزیم‌های مانند ALT، AST، ALP و همچنین بیلی‌روبین وضعیت عملکرد طبیعی کبد را مشخص می‌کنند. کاهش غیرطبیعی هر یک از این شاخص‌ها می‌تواند نشانه مشکلات تغذیه‌ای بیماری‌های مزمن کبد یا اختلالات هورمونی باشد. در کنار آن اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید شامل TSH، T3 و T4 انجام می‌شود زیرا کم‌کاری تیروئید با کاهش فعالیت متابولیک بدن می‌تواند باعث افت برخی آنزیم‌ها شود و در تفسیر نتایج آزمایش نقش مهمی دارد.

سونوگرافی کبد

سونوگرافی یک روش تصویربرداری ساده و بدون درد است که وضعیت کلی کبد، وجود کبد چرب، التهاب، تغییر اندازه یا انسداد مجاری صفراوی را بررسی می‌کند.

MRI کبد

MRI در موارد خاص و زمانی استفاده می‌شود که نیاز به بررسی دقیق‌تر بافت کبد وجود داشته باشد. این روش برای تشخیص ضایعات فیبروز یا بیماری‌های پیشرفته کبدی کاربرد دارد.

نمونه‌برداری کبد

در موارد پیچیده یا نامشخص نمونه برداری کبد انجام می‌شود تا ساختار سلولی کبد به‌طور مستقیم بررسی شود. این روش دقیق‌ترین راه برای تشخیص برخی بیماری‌های کبدی است اما فقط در صورت لزوم انجام می‌شود.

کاهش آنزیم‌ ها برخلاف تصور عمومی همیشه نشانه سلامت کامل نیست و می‌تواند علامتی از بیماری‌های پنهان سوءتغذیه یا اختلالات هورمونی باشد. تشخیص به‌موقع اصلاح تغذیه و درمان علت زمینه‌ای نقش اساسی در بهبود این وضعیت دارد. اگر آزمایش‌های شما کاهش آنزیم‌ها را نشان می‌دهد بهترین اقدام مراجعه به پزشک و انجام بررسی‌های دقیق‌تر است تا از بروز آسیب‌های جدی‌تر جلوگیری شود.
مرکز نمونه برداری یاس نیاوران خدمات نمونه‌برداری دقیق و کم‌تهاجمی را ارائه می‌دهد. این مرکز با بهره‌گیری از فناوری‌های روز دنیا از جمله سونوگرافی پیشرفته برای هدایت بیوپسی (TRUS) تکنیک‌های الاستوگرافی برای شناسایی ضایعات مشکوک و استفاده از نیدل‌های ظریف و پیشرفته شرایطی را فراهم می‌کند که بیماران بتوانند با کمترین درد و عوارض تشخیص دقیق و قابل اطمینانی دریافت کنند.برای دریافت نوبت می توانید از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 02126135170 اقدام کنید.


منابع
my.clevelandclinic.org
pmc.ncbi.nlm.nih.gov